Na Mwandishi Wetu.
Mapambano dhidi ya dawa za kulevya hayaanzi pale mtumiaji anapokamatwa au dawa zinapokutwa zikiwa tayari zimesambazwa sokoni. Kwa wataalamu wa usalama na afya ya umma, vita hivi huanzia kwenye udhibiti wa kemikali bashirifu—kemikali zenye matumizi halali katika sekta mbalimbali lakini ambazo zinaweza kutumiwa vibaya na makundi ya kihalifu katika shughuli zinazohusiana na dawa za kulevya.
Kutokana na kukua kwa sayansi, teknolojia na biashara ya kimataifa, kemikali hizi zinasafirishwa kwa wingi duniani kwa matumizi ya viwandani, kilimo, afya na tafiti za kisayansi. Hata hivyo, wahalifu wamekuwa wakitafuta mianya ya kuzipata na kuzitumia kinyume cha sheria, jambo ambalo limeifanya dunia kuongeza umakini katika usimamizi wake.
Kemikali bashirifu ni nini?
Kemikali bashirifu ni kemikali zinazotumika kihalali katika shughuli mbalimbali za uzalishaji wa bidhaa na utoaji wa huduma. Hutumika katika viwanda vya dawa, vipodozi, rangi, bidhaa za usafi, maabara za utafiti, sekta ya afya, kilimo na maeneo mengine mengi muhimu kwa maendeleo ya uchumi.
Baadhi ya kemikali zinazotambulika kama kemikali bashirifu ni asetoni (Acetone), potasiamu permanganeti (Potassium Permanganate), asidi hidrokloriki (Hydrochloric Acid), asidi sulfuriki (Sulfuric Acid), toluini (Toluene) na etha (Ether). Kemikali hizi zina matumizi mengi halali katika viwanda na maabara, lakini kwa sababu zinaweza kuelekezwa kwenye shughuli za uhalifu, usimamizi wake hufanyika kwa mujibu wa sheria na taratibu maalumu.
Ni muhimu kufahamu kuwa kemikali hizi si haramu zenyewe. Tatizo hutokea pale zinapotumiwa kwa madhumuni yanayokiuka sheria. Hivyo, kampuni, taasisi na wataalamu wanaozitumia kihalali hawafanyi kosa mradi wanazingatia sheria na kanuni zilizowekwa.
Kwa nini kemikali bashirifu zinadhibitiwa?
Mamlaka za udhibiti zinaeleza kuwa kuzuia matumizi mabaya ya kemikali bashirifu ni moja ya njia bora za kupunguza uzalishaji wa dawa za kulevya. Badala ya kusubiri dawa hizo zitengenezwe ndipo zichukuliwe hatua, udhibiti huanzia kwenye kemikali zinazoweza kutumiwa vibaya.
Makundi ya kihalifu yamekuwa yakibadilisha mbinu mara kwa mara. Wengine hujaribu kuagiza kemikali kwa kutumia nyaraka za kughushi, kuzisafirisha kwa njia zisizo rasmi au kuzificha ndani ya mizigo mingine ili kukwepa mifumo ya ukaguzi. Hali hii imeifanya serikali nyingi duniani kuimarisha mifumo ya utoaji wa vibali, ukaguzi wa mizigo na ufuatiliaji wa matumizi ya kemikali hizo.
Tanzania inadhibitije kemikali bashirifu?
Nchini Tanzania, udhibiti wa kemikali bashirifu unafanywa kupitia sheria, kanuni na ushirikiano wa taasisi mbalimbali za Serikali zinazohusika na usalama, afya, forodha na usimamizi wa kemikali. Lengo ni kuhakikisha kemikali hizi zinaingizwa, kusafirishwa, kuhifadhiwa na kutumiwa kwa madhumuni halali pekee.
Aidha, Tanzania inaendelea kushirikiana na nchi nyingine pamoja na mashirika ya kimataifa katika kubadilishana taarifa, kuimarisha ukaguzi wa mipakani na kutekeleza mikataba ya kimataifa inayolenga kudhibiti matumizi mabaya ya kemikali zinazoweza kuelekezwa kwenye biashara haramu ya dawa za kulevya.
Madhara kwa jamii
Matumizi mabaya ya kemikali bashirifu yanaweza kuchochea kuongezeka kwa uzalishaji wa dawa za kulevya, jambo linalosababisha athari kubwa kwa jamii. Vijana wengi huathirika kwa kuingia kwenye matumizi ya dawa hizo, hali inayoweza kusababisha uraibu, kuporomoka kwa elimu, kupoteza ajira, kuvunjika kwa familia na kuongezeka kwa vitendo vya uhalifu.
Mbali na athari hizo, serikali hulazimika kutumia fedha nyingi katika matibabu, uendeshaji wa kesi mahakamani, ulinzi na utekelezaji wa sheria. Hivyo, matumizi mabaya ya kemikali bashirifu huathiri pia maendeleo ya uchumi wa taifa.
Aidha, baadhi ya kemikali hizo zinaweza kusababisha uchafuzi wa mazingira na kuhatarisha afya ya binadamu endapo zitahifadhiwa, kusafirishwa au kutupwa bila kuzingatia taratibu za usalama.
Wajibu wa kila mmoja
Mapambano dhidi ya matumizi mabaya ya kemikali bashirifu si jukumu la Serikali pekee. Waagizaji, wazalishaji, wasafirishaji, wasambazaji na watumiaji wa kemikali hizo wanapaswa kuhakikisha zinafika kwa walengwa halali na kutumika kwa madhumuni yaliyokusudiwa.
Wananchi pia wanayo nafasi muhimu ya kushirikiana na mamlaka kwa kutoa taarifa wanapoona shughuli zinazotia shaka zinazohusisha kemikali au biashara zinazokiuka sheria.
Elimu ni silaha muhimu
Wataalamu wanaeleza kuwa elimu kwa umma ndiyo msingi wa mafanikio katika kudhibiti matumizi mabaya ya kemikali bashirifu. Wananchi wanapopata taarifa sahihi kuhusu kemikali hizi, umuhimu wake na namna zinavyodhibitiwa, huwa rahisi kutambua viashiria vya matumizi yasiyo halali na kushiriki katika kulinda jamii.
Vyombo vya habari navyo vina jukumu kubwa la kuelimisha umma kwa kutoa taarifa sahihi, zinazojenga uelewa na kuondoa upotoshaji kuhusu kemikali bashirifu na mapambano dhidi ya dawa za kulevya.
Hitimisho
Kemikali bashirifu ni sehemu muhimu ya maendeleo ya viwanda, afya, kilimo na tafiti za kisayansi. Hata hivyo, zikitumiwa vibaya zinaweza kuwa chanzo kikubwa cha kuendeleza biashara haramu ya dawa za kulevya na madhara yake kwa jamii.
Ndiyo maana usimamizi madhubuti wa kemikali hizi unahitaji ushirikiano wa serikali, sekta binafsi, taasisi za elimu, vyombo vya habari na wananchi kwa ujumla. Kila mmoja anapotekeleza wajibu wake, taifa linaimarisha uwezo wa kuzuia uhalifu, kulinda afya ya wananchi na kuhakikisha kemikali hizi zinaendelea kutumika kwa maendeleo badala ya kuwa chanzo cha uharibifu.
"Kataa dawa za kulevya, timiza malengo yako".
Hakuna maoni: